Gewichtstoename door antidepressiva: van mechanismen tot behandeling

In het kort

Gewichtstoename door antidepressiva treft 40–65 % van de patiënten. De middelen met het hoogste risico zijn mirtazapine, paroxetine en TCA’s. Bupropion en fluoxetine hebben het sterkste bewijs voor een gunstig gewichtsprofiel, terwijl nieuwere multimodale middelen (vortioxetine, vilazodone) ook veelbelovend zijn. De onderlinge vergelijkingen worden echter beperkt door methodologische tekortkomingen.

• Belangrijkste klinische aanbevelingen:
  • Middelkeuze: Geef de voorkeur aan antidepressiva met een laag risico — bupropion (sterkste bewijs) en fluoxetine als bewezen opties, of vortioxetine, vilazodone en trazodone wanneer gewicht een aandachtspunt is
  • Vroegtijdige monitoring: Controleer gewicht/BMI/tailleomtrek elke 2–4 weken gedurende de eerste 12 weken, daarna elke 1–3 maanden
  • Interventiedrempel: Een gewichtsverandering van ≥5 % na 4 weken is voorspellend voor het langetermijnverloop en dient aanleiding te geven tot overweging van een overstap of aanvullende strategieën
  • Behandeling:
    • Overstap: Schakel over naar een middel met een lager risico wanneer klinisch significante gewichtstoename optreedt
    • Dosisreductie: Overweeg verlaging van de huidige dosis als de depressiebehandeling dit toelaat
    • Farmacologische aanvullingen: Wanneer overstappen niet haalbaar is, kunnen metformine of GLP-1-agonisten worden overwogen

• Wat en wanneer te monitoren:
  • Controleer gewicht/BMI/tailleomtrek elke 2–4 weken gedurende 12 weken, daarna elke 1–3 maanden
  • De eerste maand is voorspellend voor het langetermijnverloop — een gewichtsverandering van ≥5 % na 4 weken dient tot interventie aan te zetten
  • Gewichtstoename ontstaat doorgaans rond maand 2–3; bij >80 % van de patiënten met gewichtstoename zijn verhogingen zichtbaar tegen maand 3
• Patiëntfactoren die het risico vergroten:
  • Jongere mannen (met name onder de 50 jaar)
  • Familiegeschiedenis van obesitas
  • Recent gewichtsverlies vóór de behandeling (reboundpotentieel)
  • Extreme BMI-waarden (laag of hoog) of een grote tailleomtrek
  • Emotioneel eetgedrag of koolhydraatdrang
  • Gelijktijdige antipsychotische therapie

Inleiding

• Deze gids biedt een synthese om te verduidelijken welke middelen een groter metabool risico met zich meebrengen, wie het meest kwetsbaar is en wanneer het risico zich manifesteert — vertaald naar toepasbare strategieën.

Epidemiologie van gewichtstoename

• Gewichtstoename treft 40–65 % van de patiënten die antidepressiva gebruiken ^[1,2]
• Dit kan optreden tijdens zowel de acute als de onderhoudsbehandelingsfase ^[1–4]
• Bij psychiatrische polikliniekpatiënten rapporteerde 55 % gewichtstoename en voldeed 41 % aan een drempel van ≥7 %, wat de belasting in de dagelijkse praktijk onderstreept ^[5]

Klinische impact

• Cardiometabool risico: Gewichtstoename door antidepressiva verergert de reeds bestaande cardiometabole kwetsbaarheid ^[1,6,7]
  • Gewichtstoename tijdens de behandeling kan obesitas, diabetes en cardiovasculaire aandoeningen verergeren in populaties die al een 2–3× hogere prevalentie van cardiometabole aandoeningen hebben dan de algemene bevolking ^[2,8–10]
• Non-adherentie: Gewichtstoename is een belangrijke oorzaak van het staken van de behandeling ^[1,6,7]

Metabool risico

• Het gebruik van antidepressiva is geassocieerd met een verhoogd risico op het ontstaan van diabetes mellitus type 2 ^[11–13]
  • Gewichtstoename is waarschijnlijk de meest relevante determinant van diabetes via de inductie van insulineresistentie ^[11]
• De bidirectionele relatie tussen depressie en het metabool syndroom creëert een “double-hit”-scenario ^[14,15]
  • Depressie verhoogt zelfstandig de kans op het metabool syndroom ^[14]
  • Het gebruik van antidepressiva zelf is geassocieerd met een meer dan 2 keer hogere kans op het metabool syndroom, onafhankelijk van depressieve symptomen ^[14]

Mechanismen van antidepressivum-geïnduceerde gewichtstoename

• De mechanismen voor gewichtstoename of metabole ontregeling zijn multifactorieel en vloeien voort uit de werking van deze geneesmiddelen op systemen die eetlust, verzadiging en energiemetabolisme reguleren ^[2]

Overzicht: neurotransmitterpathways en gewichtseffecten

Histamine H1-receptorantagonisme

• Een hoge affiniteit voor de histaminerge H1-receptor is sterk gecorreleerd met ^[1,2,16]
  • Verhoogde eetlust
  • Verminderde verzadiging
  • Toegenomen verlangen naar koolhydraten
• De sterkte van dit effect is vaak dosisgerelateerd en hangt samen met de bindingsaffiniteit van het geneesmiddel voor de H1-receptor.
• Tricyclische antidepressiva (TCA, zoals amitriptyline) en mirtazapine zijn bekend om hun H1-antagonisme, wat in belangrijke mate bijdraagt aan hun gewichtsbevorderende effecten ^[1,2,16]
• Sommige SSRI’s, zoals paroxetine en citalopram, vertonen een sterkere interactie met het histaminerge systeem, wat bijdraagt aan een meer uitgesproken gewichtstoename ^[16]

Muscarinereceptorantagonisme

• Blokkade van muscarinerge acetylcholinereceptoren kan eveneens de eetlust verhogen ^[1]
• Paroxetine heeft anticholinerge eigenschappen die kunnen bijdragen aan gewichtstoename
• Disfunctie van de M3-receptor is geassocieerd met een verstoorde insulinesecretoire respons op hyperglykemie ^[2,16,17]

Modulatie van het serotoninesysteem

• Acute effecten (5-HT2C-agonisme)
  • Op korte termijn stimuleert de verhoging van synaptische serotoninespiegels via heropnameremming postsynaptische 5-HT2C-receptoren in de hypothalamus.
  • Activatie van 5-HT2C-receptoren op proopiomelanocortine (POMC)-neuronen heeft een anorexigeen effect: het versterkt de verzadiging, vermindert impulsiviteit en verlaagt de voedselinname ^[1,2]
    • Dit verklaart de initiële gewichtsneutraliteit of zelfs bescheiden gewichtsverlies dat bij veel SSRI’s, zoals fluoxetine, tijdens de eerste maanden van de behandeling wordt waargenomen
• Chronische effecten (5-HT2C-downregulatie)
  • Bij langdurige behandeling (na 6–12 maanden) kan chronische stimulatie van 5-HT2C-receptoren leiden tot desensitisatie en downregulatie ervan ^[1]
    • Dit verlies van door 5-HT2C gemedieerde verzadigingssignalering onthult andere gewichtsbevorderende effecten, wat leidt tot een geleidelijke toename van eetlust, verlangen naar koolhydraten en daaropvolgende gewichtstoename.
  • Dit bifasische patroon — initieel gewichtsverlies of stabiliteit gevolgd door gewichtstoename op de lange termijn — is met name uitgesproken bij middelen zoals paroxetine, dat tevens milde anticholinerge en H1-antagonistische eigenschappen bezit ^[1,2]
• 5-HT2C-antagonisme
  • Antagonisme van de 5-HT2C-receptor, zoals door mirtazapine, onderdrukt de verzadiging (of induceert hyperfaag gedrag) en is geassocieerd met glucoseintolerantie en insulineresistentie ^[1,2,16]

Modulatie van het norepinefrine systeem

• Noradrenerge effecten bevorderen gewichtsneutraliteit of gewichtsverlies door vet om te zetten in warmte en energie via bèta-3-adrenerge receptoren in vetweefsel ^[1,16]
• Stimulatie van alfa-2-adrenerge receptoren heeft eveneens een orexigeen effect ^[18]
• Stimulatie van α1-adrenerge receptoren leidt tot een verhoging van de glykemie en stimulatie van α2-adrenerge receptoren leidt tot een verlaging van de glykemie ^[16]
• SNRI’s kunnen aanvankelijk een gering gewichtsverlieseffect hebben, gevolgd door gewichtstoename bij langdurig gebruik ^[1]
• Duloxetine en venlafaxine kunnen uiteenlopende effecten vertonen, waarbij duloxetine soms geassocieerd is met een meer uitgesproken gewichtstoename ^[16]

Modulatie van het dopaminesysteem

• Dopamine fungeert als centrale mediator van beloningsgestuurd eetgedrag en energiehomeostase via zijn regulerende effecten op het hypothalamische melanocortinesysteem ^[1]
  • Versterkte dopaminerge neurotransmissie activeert melanocortinepathways, wat verzadiging en energieverbruik bevordert ^[19,20]
  • Verminderde dopaminerge tonus correleert met toegenomen adipositas ^[19,20]
• Deze duale aard van de dopaminerge invloed verklaart waarom antidepressiva die de dopaminetransmissie versterken (zoals bupropion) gewichtsverlies kunnen bevorderen
• Verminderde dopaminerge tonus wordt waargenomen bij obesitas, en blokkade van dopamine D2-receptoren kan leiden tot hyperfagie ^[1,16]

Hormonale en metabole veranderingen

• Door antidepressiva geïnduceerde gewichtstoename wordt beschouwd als de meest relevante determinant van het risico op diabetes, vanwege het induceren van insulineresistentie ^[11]
  • SSRI’s, TCA’s en mirtazapine zijn in verband gebracht met de ontwikkeling van insulineresistentie en gerelateerde metabole stoornissen ^[11,21]
• Dysregulatie van leptine en ghreline:
  • Antidepressiva kunnen ook de leptine- en ghrelinespiegels ontregelen, regulerende peptiden die betrokken zijn bij verzadiging.
    • Gebruik van TCA’s (amitriptyline) is gesuggereerd leptineresistentie te veroorzaken, wat leidt tot verhoogde serumleptinespiegels en BMI ^[22]
    • Fluoxetine kan de gevoeligheid van leptinereceptoren verhogen ^[23]

Perifere effecten

• Sommige antidepressiva kunnen gewichtsverandering induceren via perifere mechanismen
  • Sommige MAOI’s kunnen hypoglykemie veroorzaken, wat honger stimuleert en de calorie-inname verhoogt ^[24]
  • Van fenelzine is ook aangetoond dat het de differentiatie van adipocyten beïnvloedt, wat suggereert dat gewichtstoename kan voortvloeien uit aberrante metabole processen in plaats van uitsluitend uit verhoogde voedselinname ^[25]

Vergelijking van het risico op gewichtstoename bij antidepressiva

• Antidepressiva kunnen worden ingedeeld in risicocategorieën voor gewichtstoename ^[1]
  • Hoog risico: >7 % gewichtstoename en ≥1,5 kg toename bij acute/langetermijnbehandeling
  • Matig risico: >7 % gewichtstoename en 0,5-1,4 kg toename
  • Laag risico: gewichtsverlies of neutrale effecten bij zowel acute als langetermijnbehandeling, met een classificatie ondersteund door expertopinie
• Deze stratificatie kan worden gezien als een risicospectrum

Tabel 1: risicostratificatie en verwachte gewichtsverandering van veelgebruikte antidepressiva

Antidepressivum	Risiconiveau	Primair(e) mechanisme(n) dat/die het gewichtseffect bepaalt/bepalen	Verwachte gewichtsverandering na 6 maanden (vs. sertraline)*	Prevalentie van ≥7 % gewichtstoename**	Klinisch aandachtspunt
Mirtazapine (NaSSA)	Hoog	Potente H1– en 5-HT2C-antagonisme	Gegevens niet beschikbaar	76,5 %	Hoogste risico; overweeg bij ondergewicht waarbij gewichtstoename gewenst is.
Amitriptyline (TCA)	Hoog	Potent H1– & anticholinerg antagonisme	Gegevens niet beschikbaar	Gegevens niet beschikbaar	Hoog risico op significante gewichtstoename; nauwlettend monitoren.
Nortriptyline (TCA)	Hoog	H1– & anticholinerg antagonisme	Gegevens niet beschikbaar	Gegevens niet beschikbaar	Vergelijkbaar risicoprofiel als amitriptyline.
Paroxetine (SSRI)	Hoog	5-HT2C-downregulatie, H1– & cholinerge effecten	+0,37 kg	55,0 %	Behoort tot de SSRI’s met een hoger risico op vroege gewichtstoename; geassocieerd met significante gewichtstoename op lange termijn.
Escitalopram (SSRI)	Matig	5-HT2C-downregulatie	+0,41 kg	48,7 %	Hoogste gemiddelde gewichtstoename na 6 maanden vs. sertraline in Petimar et al. (2024); vroeg monitoren.
Citalopram (SSRI)	Matig	5-HT2C-downregulatie	+0,12 kg	31,6 %	Matig risico, met name bij langdurig gebruik.
Sertraline (SSRI)	Matig	5-HT2C-downregulatie	Referentie	20,0 %	Vaak gebruikt als referentie; acuut neutraal, maar matig risico op lange termijn.
Duloxetine (SNRI)	Matig	5-HT2C-downregulatie, NE-effecten	+0,34 kg	33,3 %	Hoogste onder de SNRI’s in Petimar et al. (2024).
Venlafaxine (SNRI)	Matig	5-HT2C-downregulatie, NE-effecten	+0,17 kg	52,1 %	Acuut gewichtsneutraal, maar risico op significante gewichtstoename op lange termijn.
Fluoxetine (SSRI)	Laag	Lagere H1/anticholinerge belasting; acute serotonerge anorexigene effecten	−0,07 kg	6,9 %	Behoort tot de SSRI’s met het laagste risico na 6 maanden; vaak geassocieerd met acuut gewichtsverlies. Langdurige behandeling kan leiden tot matige gewichtstoename.
Desvenlafaxine (SNRI)	Laag	Gebalanceerde NE/5-HT-effecten	Gegevens niet beschikbaar	Gegevens niet beschikbaar	Op basis van studiegegevens doorgaans als gewichtsneutraal beschouwd.
Vortioxetine (multimodaal)	Laag	SERT-remming + multimodale 5-HT-receptorwerking	Gegevens niet beschikbaar	Gegevens niet beschikbaar	Consistent minimale gemiddelde verandering in studies en langetermijnextensies.
Vilazodone (multimodaal)	Laag	SSRI + 5-HT1A partieel agonisme	Gegevens niet beschikbaar	Gegevens niet beschikbaar	Doorgaans gewichtsneutraal in RCT’s en open-labelstudies.
Bupropion (NDRI)	Laag / gunstig voor gewicht	NE- & DA-heropnameremming	−0,22 kg	Gegevens niet beschikbaar	Meest consistent geassocieerd met gewichtsverlies.

* Gegevens uit Petimar et al. (2024), weergegeven als het geschatte verschil in gemiddelde gewichtsverandering na 6 maanden ten opzichte van het starten met sertraline. Petimar, J., Young, J. G., Yu, H., Rifas-Shiman, S. L., Daley, M. F., Heerman, W. J., Janicke, D. M., Jones, W. S., Lewis, K. H., Lin, P.-I. D., Prentice, C., Merriman, J. W., Toh, S., & Block, J. P. (2024). Medication-Induced Weight Change Across Common Antidepressant Treatments. Annals of Internal Medicine, 177(8), 993–1003. https://doi.org/10.7326/M23-2742

** Gegevens uit Uguz et al. (2015), weergegeven als het percentage patiënten met een gewichtstoename van 7 % of meer. Uguz, F., Sahingoz, M., Gungor, B., Aksoy, F., & Askin, R. (2015). Weight gain and associated factors in patients using newer antidepressant drugs. General Hospital Psychiatry, 37(1), 46–48. https://doi.org/10.1016/j.genhosppsych.2014.10.011

Middelen met een hoog risico

• Vermijd mirtazapine, de meeste TCA’s, fenelzine en paroxetine bij patiënten met obesitas, prediabetes/diabetes mellitus type 2 of een sterk gewichtsgerelateerde voorkeur, wanneer redelijke alternatieven beschikbaar zijn.

Mirtazapine

• Risiconiveau:
  • Mirtazapine wordt consistent geassocieerd met significante gewichtstoename, die vaak snel optreedt na aanvang van de behandeling ^[1]
• Mate van gewichtstoename:
  • Bij acute behandeling (4–12 weken) bedraagt de gemiddelde gewichtstoename +1,74 kg; bij langdurig gebruik ( ≥ 4 maanden) bedraagt de gemiddelde toename +2,59 kg ^[2,26]
  • Hoge prevalentie van ≥7 % gewichtstoename in een cross-sectionele studie ^[5]
  • Mirtazapine vertoonde de hoogste incidentieratio (IRR) voor ≥5 % gewichtstoename onder antidepressiva (gecorrigeerde IRR ≈1,50) in een 10-jarige Britse eerstelijnszorgcohort ^[27]
• Werkingsmechanismen:
  • Het eetluststimulerende effect wordt veroorzaakt door een potent duaal antagonisme van histamine H1- en serotonine 5-HT2C-receptoren ^[1]
  • Blokkade van de 5-HT2A-receptor leidt ook tot excessieve NPY-afgifte en disinhibitie van orexigene signalering ^[16,28]
• Klinische overwegingen:
  • Overweeg toepassing bij patiënten met ondergewicht of wanneer eetluststimulatie klinisch geïndiceerd is

Amitriptyline

• Risiconiveau:
  • TCA’s worden vaak geassocieerd met een hoog risico op gewichtstoename bij zowel acute als langdurige blootstelling ^[1]
  • TCA’s predisponeren individuen voor het metabool syndroom, onafhankelijk van de ernst van de depressieve symptomen ^[29]
  • Amitriptyline en zijn metaboliet nortriptyline hebben de meest gedocumenteerde gewichtstoename-effecten ^[1]
• Mate van gewichtstoename:
  • Kortetermijnbehandeling (4-12 weken): gemiddelde gewichtstoename: +1,52 kg ^[26,30]
  • Langetermijnbehandeling (> 12 weken): gemiddelde gewichtstoename: +2,24 kg
    ^[1]
  • Gewichtstoename is doorgaans progressief bij voortgezette behandeling ^[31]
• Mechanismen:
  • Potente histamine H1-antagonisme met orexigeen effect ^[1,2]
  • Anticholinerge effecten die bijdragen aan metabole dysregulatie
• Klinische overwegingen:
  • Potentieel voor gewichtstoename: Amitriptyline > Clomipramine >
    Imipramine ^[31,32]
  • Wanneer een TCA noodzakelijk is en gewicht een aandachtspunt vormt, verdient imipramine de voorkeur als meer gewichtssparend alternatief binnen deze klasse ^[26,31]

Nortriptyline

• Risiconiveau:
  • Hoog ^[1].
• Mate van gewichtstoename ^[1,26]
  • Kortetermijnbehandeling (4-12 weken): gemiddelde gewichtstoename: +2,0 kg
  • Langetermijnbehandeling (> 12 weken): gemiddelde gewichtstoename: +1,24 kg
• Mechanismen:
  • Vergelijkbaar met amitriptyline (H1- en anticholinerge routes)

Paroxetine

• Risiconiveau:
  • Hoogste potentieel voor gewichtstoename onder de SSRI’s ^[1]
• Mate van gewichtstoename:
  • +0,37 kg na 6 maanden ten opzichte van sertraline in een target-trial emulation onder nieuwe gebruikers ^[7]
  • Hoger risico op ≥5 % gewichtstoename na 6 maanden; significante gewichtstoename (+2,73 kg) bij langdurig gebruik ^[26]
  • 13 % van de patiënten vertoonde een gewichtstoename van >7 % van het lichaamsgewicht na 9 maanden, met een gemiddelde toename van 2,49 kg na 2 jaar ^[33]
• Mechanismen:
  • 5-HT2C-downregulatie met H1/anticholinerge belasting ^[1,2]
• Klinische overwegingen:
  • Bijzonder gevoelig voor vroege gewichtstoename; monitor het gewicht nauwlettend in de eerste maand

Penelzine (MAO-remmers)

• Risiconiveau:
  • MAO-remmers, zoals penelzine, worden geassocieerd met een hoog risico op gewichtstoename ^[34–36]
• Mate van gewichtstoename:
  • ~43 % met een gemiddelde van +9,1 kg na 6 maanden in oudere patiëntenseries ^[37]
• Alternatieven binnen de klasse:
  • Tranylcypromine (irreversibele, niet-selectieve MAO-remmer) spaart het gewicht meer (doorgaans ≈0-4 kg verandering; ernstige gewichtstoename is ongebruikelijk) ^[1,36,38]
  • Moclobemide (reversibele remmer van MAO-A, RIMA) vertoont minimale gewichtsverandering; kan een lichte gewichtsafname bewerkstelligen bij patiënten met een toegenomen eetlust of gewicht tijdens de depressieve episode ^[39]
    • Nuttig wanneer het vermijden van gewichtstoename een prioriteit is en een MAO-A-agens geïndiceerd is
    • Voedingsbeperkingen zijn minder stringent dan bij irreversibele MAO-remmers, maar waakzaamheid voor interacties blijft essentieel

Middelhoog-risico geneesmiddelen

• Middelhoog-risico geneesmiddelen vertonen bij acute behandeling vaak gewichtsneutraliteit of zelfs gewichtsafname, maar dragen bij langdurige blootstelling een meetbaar risico op gewichtstoename

Escitalopram

• Risiconiveau:
  • Escitalopram vertoonde een hogere gemiddelde gewichtstoename na 6 maanden ten opzichte van sertraline; over het geheel genomen een matig risico met heterogeniteit tussen studies ^[5,7]
• Mate van gewichtstoename:
  • +0,41 kg na 6 maanden ten opzichte van sertraline (grootste gemiddeld verschil onder de SSRI’s, maar kleine absolute waarde) ^[7]
    • 15 % groter risico op ≥5 % gewichtstoename na 6 maanden in vergelijking met sertraline ^[7]
  • ≥7 % gewichtstoename werd waargenomen bij ~49 % in één patiëntenserie versus 20 % bij sertraline ^[5]
• Mogelijk mechanisme:
  • Ondanks farmacologische gelijkenis met citalopram vertoont escitalopram een duidelijk hoger gewichtstoename-profiel ^[1,16]
  • Mogelijk toe te schrijven aan een hogere bindingsaffiniteit voor de serotonine-transporter, wat in de loop van de tijd leidt tot een meer uitgesproken downregulatie van de 5-HT2C-receptor ^[1,16]

Citalopram

• Risiconiveau:
  • Citalopram is geassocieerd met significante gewichtstoename bij langdurig gebruik
• Mate van gewichtstoename:
  • De gewichtstoename varieert van +1,69 kg na 4 maanden ^[26] tot substantiëlere toenames van +2,68 kg na 24 maanden ^[40]
  • 31,6 % van de patiënten had een gewichtstoename van ≥7 % ten opzichte van de uitgangswaarde ^[5]
  • Vergelijking met sertraline: de gemiddelde gewichtstoename na 6 maanden bedroeg +0,12 kg ^[7]
• Klinische overwegingen:
  • Het temporele verloop suggereert dat het risico op gewichtstoename toeneemt naarmate de behandeling langer duurt; proactieve gewichtsmonitoring wordt aanbevolen ^[1]

Sertraline

• Risiconiveau:
  • Matig, waarbij vaak een bifasisch patroon wordt waargenomen ^[1,41]
  • Sertraline wordt regelmatig als referentiemiddel gebruikt in vergelijkende studies ^[7]
• Mate van gewichtstoename:
  • Acute behandeling (4-12 weken): geassocieerd met initiële gewichtsneutraliteit of lichte gewichtsafname (~-0,87 kg) ^[1,26]
  • Langdurige behandeling:
    • Deze trend keert doorgaans om en leidt tot matige gewichtstoename ^[1]
    • Langdurig gebruik was in één cohort geassocieerd met een gemiddelde toename van +4,76 kg na 24 maanden ^[40], en in één cross-sectioneel onderzoek werd een prevalentie van 20,0 % van ≥7 % gewichtstoename vastgesteld ^[5]
• Mechanisme:
  • De hypothese is dat het bifasische patroon ontstaat door een initieel serotonerg anorexigeen effect, gevolgd door uiteindelijke downregulatie van 5-HT2C-receptoren, waardoor dit effect afneemt ^[1,16]

Duloxetine

• Risiconiveau:
  • Veroorzaakt over het algemeen gewichtsafname op korte termijn (-0,55 kg), maar kan op lange termijn leiden tot gewichtstoename ^[1,26,33]
• Mate van gewichtstoename:
  • Vergelijking met sertraline: de gemiddelde gewichtstoename na 6 maanden bedroeg +0,34 kg ^[7]
  • 33,3 % van de patiënten had een gewichtstoename van ≥7 % ten opzichte van de uitgangswaarde ^[5]
  • 10-15 % groter risico op ≥5 % gewichtstoename na 6 maanden vergeleken met sertraline ^[7]

Venlafaxine

• Risiconiveau:
  • Matig, met een gemengd profiel dat acuut gewichtsneutraal lijkt, maar op lange termijn een risico op significante gewichtstoename met zich meebrengt.
• Mate van gewichtstoename:
  • Acute behandeling: geassocieerd met gewichtsneutraliteit of lichte gewichtsafname (~-0,50 kg) ^[1,26]
  • Langdurige behandeling: de bevindingen zijn heterogeen; sommige studies suggereren mogelijke matige gewichtstoename ^[33,42], terwijl andere een gewichtstoename onder het gemiddelde rapporteren ^[1,43]
• Prevalentie van significante gewichtstoename:
  • Ondanks bescheiden veranderingen in de gemiddelde waarden in sommige trials, werd in één studie een hoge prevalentie (52,1 %) van patiënten met ≥7 % gewichtstoename gerapporteerd, vergelijkbaar met paroxetine (55 %) ^[5]
• Klinische overweging:
  • De hoge prevalentie van significante (≥7 %) gewichtstoename rechtvaardigt nauwe monitoring, ook wanneer de acute effecten neutraal zijn ^[5]
  • De heterogene bevindingen op lange termijn beperken de zekerheid over het typische langetermijnverloop ^[1]

Middelen met laag risico of gunstig gewichtsprofiel

• Middelen met een laag risico zijn middelen die over het algemeen geassocieerd zijn met gewichtsneutrale effecten of gewichtsafname, waardoor ze gunstige opties zijn voor patiënten met reeds bestaande gewichtsgerelateerde zorgen

Bupropion

• Risiconiveau:
  • Bupropion is consistent geassocieerd met gewichtsafname of gewichtsneutraliteit ^[1,2]
• Mechanisme:
  • Remming van norepinefrine- en dopamineterugovername (NDRI), waarvan wordt aangenomen dat dit de eetlust onderdrukt en mogelijk het energieverbruik verhoogt ^[1,2]
• Mate van gewichtstoename:
  • Korte termijn: in een target-trial emulatie van 6 maanden bedroeg de gemiddelde gewichtsverandering −0,22 kg vergeleken met sertraline ^[7]
  • Lange termijn: het gewicht bleef lager dan in de sertraline-referentiegroep na 12 en 24 maanden ^[7]
• Prevalentie van significante gewichtstoename: geassocieerd met het laagste risico op ≥5 % gewichtstoename, met een 15 % verlaagd risico vergeleken met initiators van sertraline ^[7].
• Klinische overwegingen:
  • Overweeg bupropion bij personen met obesitas en een depressieve stoornis (MDD) of wanneer gewichtstoename een aandachtspunt is, bij afwezigheid van contra-indicaties ^[1]
  • Combinatietherapie bupropion/naltrexon wordt gebruikt voor chronisch gewichtsbeheer bij personen met obesitas ^[44,45]
    • Bupropion/naltrexon + begeleiding verminderde depressieve symptomen en resulteerde in −4,0 % (12 weken) en −5,3 % (24 weken) gewichtsverlies bij vrouwen met overgewicht/obesitas en MDD ^[46]

Fluoxetine

• Risiconiveau:
  • Over het algemeen gewichtsneutraal; een geringe acute gewichtsafname is gebruikelijk, terwijl de effecten op lange termijn gemengd zijn ^[1]
• Mate van gewichtstoename
  • Korte termijn:
    • RCT’s tonen een bescheiden gewichtsafname aan (~−0,9 kg) ten opzichte van placebo tijdens acute behandeling ^[26,47]
    • Vergelijking met sertraline: de gemiddelde gewichtsverandering na 6 maanden bedroeg −0,07 kg (niet statistisch significant) ^[7]
    • Slechts 6,9 % van de patiënten vertoonde een gewichtstoename van ≥7 % ten opzichte van de uitgangswaarde ^[5]
  • Lange termijn:
    • Mogelijk geassocieerd met een bescheiden gewichtstoename; één studie rapporteerde een matige gewichtstoename na langdurig gebruik ^[48]
    • Fluoxetine vertoonde de geringste gewichtsverandering op lange termijn onder de SSRI’s (ongeveer +0,7 tot +0,8 kg na 9 maanden) in één review van medische dossiers ^[33]
• Klinische overwegingen:
  • Fluoxetine heeft een laag acuut risico, met een initiële gewichtsafname, maar vereist monitoring tijdens langdurige behandeling, aangezien er op den duur een matige gewichtstoename kan optreden.

Vortioxetine

• Risiconiveau:
  • Vortioxetine heeft in klinische onderzoeken over het algemeen een lage incidentie van klinisch significante gewichtstoename ^[1,49]
• Mate van gewichtstoename:
  • Kortetermijngegevens (6–8 weken): geen significante gewichtstoename ten opzichte van placebo; geen dosis-responseffect op gewicht waargenomen ^[1,50]
  • Langetermijngegevens (open-label verlengingsstudies) ^[51]
    • Incidentie van gewichtstoename: 3,8 % (5–10 mg) en 4,4 % (15–20 mg).
    • Gemiddelde verandering: +0,8 kg (5–10 mg) en +0,7 kg (15–20 mg) aan het einde van de studie.
• Klinische overweging:
  • Langetermijngegevens zijn grotendeels afkomstig uit open-label verlengingsstudies; real-world head-to-head metabole gegevens blijven relatief beperkt.

Vilazodone

• Risiconiveau:
  • Over het algemeen gewichtsneutraal in klinische studies; het bijwerkingsprofiel is vergelijkbaar met placebo, zonder consistente klinisch betekenisvolle gewichtsverandering ^[52,53]
• Mate van gewichtstoename:
  • Langetermijngegevens (1 jaar open-label) ^[54]
    • Gemiddelde gewichtsverandering: +1,7 kg.
    • Incidentie van gerapporteerde gewichtstoename: 9,5 % aan het einde van de studie

Trazodone

• Risiconiveau:
  • Gewichtsneutraal tot lichte gewichtsafname in klinische studies; lage incidentie van klinisch betekenisvolle gewichtstoename ^[1,55–57]
• Klinische overweging:
  • Kan nuttig zijn wanneer het vermijden van gewichtstoename een prioriteit is, met name bij gelijktijdig optredende insomnie of nachtelijke agitatie.

Desvenlafaxine

• Risiconiveau:
  • Gewichtsneutraliteit: gepoolde analyses van negen kortetermijnstudies (n=1.834) en langetermijngegevens (n=594) tonen geen klinisch significante gewichtsveranderingen aan met doseringen van 50 mg of 100 mg ^[58]
• Mate van gewichtstoename:
  • Korte termijn: statistisch significante maar klinisch minimale gewichtsafname (<1 kg) in alle BMI-categorieën in een post-hocanalyse ^[59]
  • Lange termijn: geen significante gewichtsveranderingen op lange termijn waargenomen ^[59]
• Klinische overweging:
  • Desvenlafaxine kan een gunstige optie zijn wat betreft gewicht binnen de SNRI-klasse.

Levomilnacipran

• Risiconiveau:
  • Geen significante gewichtstoename gerapporteerd in kortetermijn- of langetermijnstudies in een systematische review ^[60]
• Mate van gewichtstoename:
  • In een open-label studie van 48 weken bedroeg de gemiddelde gewichtsverandering −0,6 kg; 10 % vertoonde een toename van ≥7 % en 17 % een afname van ≥7 %, wat wijst op evenwichtige bidirectionele effecten ^[1,61]
• Klinische overweging:
  • Beperkt bewijs; grotere, gecontroleerde studies van langere duur zijn nodig om het metabole veiligheidsprofiel volledig te verduidelijken, maar de beschikbare gegevens wijzen op een gunstig profiel.

Patiëntspecifieke risicofactoren voor gewichtstoename

• Het risico op het ontwikkelen van antidepressivum-geïnduceerde gewichtstoename wordt niet uitsluitend bepaald door het geneesmiddel zelf; het is een resultante van de interactie tussen de medicatie en de individuele patiënt.

• Het identificeren van patiëntspecifieke factoren die een verhoogde gevoeligheid met zich meebrengen, is een essentiële stap in de richting van een gepersonaliseerde, preventieve aanpak.

• Blootstelling aan antidepressiva verhoogt de incidentie van ≥5 % gewichtstoename in alle leeftijds- en BMI-strata — routinematige gewichtscontroles zijn essentieel voor alle patiënten, met kortere intervallen wanneer andere risicofactoren aanwezig zijn ^[43]

• Klinische aandachtspunten:

  • Stel nauwere gewichtsmonitoring in het begin in (elke 2–4 weken gedurende de eerste 12 weken) bij patiënten met een hoog risico
  • Geef de voorkeur aan middelen met een lager risicoprofiel wanneer de werkzaamheid dit toelaat
  • Verwacht signalen van gewichtsverandering tussen week 4 en 12 en grijp vroegtijdig in

Demografische kenmerken

• Jongere leeftijd
  • Jongere patiënten zijn significant geassocieerd met een grotere gewichtstoename ^[5]
  • Personen onder de 50 jaar hadden een grotere kans op gewichtstoename na antidepressieve behandeling in vergelijking met personen ouder dan 65 jaar ^[3,62]
• Geslacht
  • Het mannelijk geslacht was geassocieerd met een grotere gewichtstoename tijdens antidepressieve behandeling in grote longitudinale cohorten op basis van elektronische patiëntendossiers ^[33]
  • Naturalistische studies suggereerden dat het vrouwelijk geslacht een risicofactor was voor gewichtstoename ^[63]
  • De bevindingen met betrekking tot geslacht zijn enigszins inconsistent, afhankelijk van de gebruikte analytische methode; in één multivariate logistische regressieanalyse bleek geslacht geen onafhankelijke voorspeller te zijn ^[5]
• Lager opleidingsniveau
  • Een geringer aantal jaren onderwijs werd geïdentificeerd als een onafhankelijke voorspeller van ≥7 % gewichtstoename na gebruik van antidepressiva ^[5]

Familie- en persoonlijke anamnese

• Familiegeschiedenis van obesitas
  • Vraag specifiek naar obesitas bij ouders of broers/zussen
  • Een positieve familiegeschiedenis van obesitas was een sterke voorspeller van gewichtstoename, wat kan wijzen op een mogelijke genetische predispositie voor de metabole effecten van antidepressiva ^[5]
• Gewichtsverloop vóór de behandeling
  • Patiënten die in de 6 maanden voorafgaand aan de behandelstart gewichtsverlies hadden ondervonden, vertoonden significant grotere gewichtstoename zodra de antidepressieve behandeling begon ^[33]
  • In sommige gevallen kan deze gewichtstoename herstel weerspiegelen van depressiegerelateerd gewichtsverlies, in plaats van uitsluitend een geneesmiddelenbijwerking te zijn ^[3,64]

Antropometrische en metabole uitgangswaarden

• Het BMI bij aanvang van de behandeling vertoont uiteenlopende patronen:
  • Een lager uitgangs-BMI voorspelde ≥7 % gewichtstoename in één studie ^[5], terwijl een hoger BMI vóór de behandeling en een grotere buikomtrek een grotere gewichtstoename voorspelden in andere analyses ^[2,65]
• Klinisch aandachtspunt: Beschouw uitersten als hoog risico — een laag BMI (reboundpotentieel) en een hoog BMI/grote buikomtrek (metabole gevoeligheid)

Leefstijl en klinische comorbiditeiten

• Voedingspatroon
  • De associatie tussen SSRI-gebruik en gewichtstoename was sterker bij personen met een hoge inname van een westers voedingspatroon ^[62]
• Sedentaire leefstijl ^[62]
• Rookstatus ^[62]
• Emotioneel eten/trek
  • Voer een korte screening uit bij aanvang: “Eet u meer bij stress? Heeft u trek in zoetigheid? Heeft u een voorgeschiedenis van jojo-diëten?”
  • Patiënten met emotioneel eetgedrag, trek in zoetigheid of fastfood, en jojo-gewichtsgedrag zijn geassocieerd met hogere percentages obesitas en metabool syndroom ^[66]
  • Veel patiënten rapporteren trek in koolhydraten en een verhoogde eetlust na toediening van antidepressiva ^[2]
• Gelijktijdig gebruikte medicatie
  • Gelijktijdige antipsychotische therapie versterkt het risico op gewichtstoename tijdens antidepressieve behandeling ^[33]
  • Klinisch aandachtspunt: Indien antipsychotica noodzakelijk zijn, intensiveer dan de metabole monitoring en overweeg de keuze voor antidepressiva met een lager gewichtsrisico
• Vroeg signaal van gewichtsverandering
  • De mate van gewichtsverandering in de eerste maand van de behandeling is de beste voorspeller van het langetermijntraject van gewichtsverandering ^[2]
  • Gewichtstoename begint vaak binnen de eerste 2–3 maanden van de behandeling; >80 % van de patiënten bij wie gewichtstoename optrad, vertoonde dit al voor maand 3 in één serie ^[5]
  • Een gewichtsverandering van ≥5 % in deze vroege fase dient aanleiding te geven tot een aanpassing van de behandelstrategie of het integreren van gewichtsbeheersingsmaatregelen ^[2,67]
  • Vroege gewichtstoename is eveneens geassocieerd met de latere ontwikkeling van het metabool syndroom ^[68]

Wie loopt het hoogste risico?

• Jongere mannen (met name onder de 50 jaar)
• Familiegeschiedenis van obesitas of recent gewichtsverlies vóór de behandeling
• Extreme BMI-waarden (laag of hoog) of een grote buikomtrek
• Emotioneel eetgedrag/trek in bepaalde voedingsmiddelen
• CYP2C19 slechte metaboliseerders (bij gebruik van citalopram/escitalopram)
• Gelijktijdige antipsychotische therapie

Strategieën voor het beperken van antidepressivum-geïnduceerde gewichtstoename

Initiële strategieën: middelkeuze en omschakeling

• Het kiezen van een antidepressivum met een lage neiging tot gewichtstoename is de meest fundamentele preventiestrategie
• Geef de voorkeur aan bupropion, fluoxetine (gewichtsverlies/neutraal) of neutrale opties (bijv. vortioxetine, vilazodone, trazodon) wanneer gewichtstoename een aandachtspunt is ^[2]
• Vermijd mirtazapine, paroxetine, veel TCA’s en sommige MAO-remmers bij gewichtsgevoelige patiënten ^[1,7]
• Omdat gewichtstoename bij sommige antidepressiva dosis- en tijdsafhankelijk lijkt te zijn ^[2], kan dosisreductie worden overwogen indien de depressiecontrole dit toelaat

Monitoring van antidepressivum-geïnduceerde gewichtstoename

• Identificeer hoogrisicopatiënten bij aanvang ^[2]
  • Patiënten met een lagere BMI bij behandelingsstart, een familiegeschiedenis van obesitas of een lager opleidingsniveau dienen nauwlettend te worden gevolgd op gewichtsveranderingen
• Metabole beoordeling bij aanvang
  • Beoordeling en monitoring van de componenten van het metabool syndroom dienen routinematig te worden uitgevoerd bij personen met depressieve symptomen die antidepressiva gebruiken ^[14]
  • Neem buikomtrek, nuchtere plasmaglucose en HDL-cholesterol op in de beoordeling
• Let op het vroege verloop van de gewichtsverandering
  • De initiële behandelingsfase is de meest kritische periode voor het voorspellen van langetermijnuitkomsten en het tijdig instellen van interventies ^[8]
  • De mate van gewichtstoename gedurende de eerste maand lijkt de beste voorspeller te zijn van het verdere verloop van de gewichtsverandering ^[16]
  • Vroege gewichtstoename voorspelt verdere toename — schakel over naar middelen met een lager risico indien vroegtijdige gewichtstoename optreedt en de depressiecontrole dit toelaat ^[8]
• Overweeg interventie bij:
  • Een toename van ≥7 % van het lichaamsgewicht bij aanvang, door de FDA gedefinieerd als klinisch relevant ^[3]
  • Een gewichtsverandering van ≥5 % ten opzichte van de beginwaarde na één maand
    ^[16,67]

Farmacologische adjuvante middelen

• Voor patiënten die hogere-risicomiddelen nodig hebben of bij wie ondanks een geoptimaliseerde middelkeuze gewichtstoename optreedt, kunnen adjuvante behandelingen worden overwogen

Metformine

• Meest toegepast voor het voorkomen/behandelen van psychotroop-gerelateerde gewichtstoename ^[2,69]
• Effectief in het verminderen van gewichtstoename geassocieerd met antidepressivagebruik ^[2,70]
• Dosering: 500–2500 mg/dag in verdeelde doses

GLP-1-receptoragonisten

• Effectief in het beperken van psychotroop-gerelateerde gewichtstoename ^[71]
• Antidepressivum-specifieke gegevens zijn beperkt, maar de signalen zijn gunstig en klinisch betekenisvol bij patiënten met obesitas ^[71,72]
• Dosering
  • Liraglutide SC dagelijks: 0,6 mg ×1 week → 1,2 mg ×1 week; overweeg optitratie naar 3,0 mg indien geïndiceerd bij obesitas en verdragen ^[71]
  • Exenatide ER SC wekelijks: 2 mg per week ^[71]
  • Semaglutide SC wekelijks: titreer 0,25 → 0,5 → 1,0 → 1,7 → 2,4 mg op geleide van tolerantie bij obesitasindicatie; psychiatrische gegevens zijn in opkomst en ondersteunen gebruik in met psychotropica behandelde populaties ^[73–75]

Naltrexon/bupropion

• Combinatie als aanvulling op lopende antidepressivatherapie is aangetoond gewichtsverlies te bevorderen bij patiënten met obesitas of overgewicht ^[76]
• Dosering (ER-formulering): titreren van 8/90 mg per dag tot 32/360 mg/dag over 4 weken ^[76]
• Kan een nuttige strategie zijn wanneer de stemming gecontroleerd is maar het gewichtsverloop ongunstig is.

Modulatie van de darmmicrobiota

• Opkomend onderzoek suggereert dat synbiotica (probiotica plus prebiotica) kunnen helpen bij het beheersen van door antidepressiva geïnduceerde gewichtstoename ^[77–79]
• Er zijn meer studies nodig om duidelijke klinische richtlijnen op te stellen

Gedrags- en leefstijlinterventies

• Actief lichaamsgewichtbeheer
  • Dient de antidepressivabehandeling te begeleiden ^[8]
  • Strategieën omvatten dieetaanpassingen (met name het verminderen van het westerse voedingspatroon), regelmatige lichamelijke activiteit en stoppen met roken ^[62,80]
• Cognitieve gedragstherapie (CGT)
  • CGT is effectief gebleken bij de behandeling van zowel obesitas als comorbide depressie ^[81]

Referenties

1. Gill, H., Gill, B., El-Halabi, S., Chen-Li, D., Lipsitz, O., Rosenblat, J. D., Van Rheenen, T. E., Rodrigues, N. B., Mansur, R. B., Majeed, A., Lui, L. M. W., Nasri, F., Lee, Y., & Mcintyre, R. S. (2020). Antidepressant Medications and Weight Change: A Narrative Review. Obesity, 28(11), 2064–2072.

2. Mouawad, M., Nabipur, L., & Agrawal, D. K. (2025). Impact of Antidepressants on Weight Gain: Underlying Mechanisms and Mitigation Strategies.

3. Alonso‐Pedrero, L., Bes‐Rastrollo, M., & Marti, A. (2019). Effects of antidepressant and antipsychotic use on weight gain: A systematic review. Obesity Reviews, 20(12), 1680–1690.

4. Cartwright, C., Gibson, K., Read, J., Cowan, O., & Dehar, T. (2016). Long-term antidepressant use: Patient perspectives of benefits and adverse effects. Patient Preference and Adherence, 10, 1401–1407.

5. Uguz, F., Sahingoz, M., Gungor, B., Aksoy, F., & Askin, R. (2015). Weight gain and associated factors in patients using newer antidepressant drugs. General Hospital Psychiatry, 37(1), 46–48.

6. Ho, S. C., Chong, H. Y., Chaiyakunapruk, N., Tangiisuran, B., & Jacob, S. A. (2016). Clinical and economic impact of non-adherence to antidepressants in major depressive disorder: A systematic review. Journal of Affective Disorders, 193, 1–10.

7. Petimar, J., Young, J. G., Yu, H., Rifas-Shiman, S. L., Daley, M. F., Heerman, W. J., Janicke, D. M., Jones, W. S., Lewis, K. H., Lin, P.-I. D., Prentice, C., Merriman, J. W., Toh, S., & Block, J. P. (2024). Medication-Induced Weight Change Across Common Antidepressant Treatments. Annals of Internal Medicine, 177(8), 993–1003.

8. Solmi, M., Miola, A., Capone, F., Pallottino, S., Højlund, M., Firth, J., Siskind, D., Holt, R. I. G., Corbeil, O., Cortese, S., Dragioti, E., Du Rietz, E., Nielsen, R. E., Nordentoft, M., Fusar-Poli, P., Hartman, C. A., Høye, A., Koyanagi, A., Larsson, H., … Correll, C. U. (2024). Risk factors, prevention and treatment of weight gain associated with the use of antidepressants and antipsychotics: A state-of-the-art clinical review. Expert Opinion on Drug Safety, 23(10), 1249–1269.

9. Lassale, C., Lugon, G., Hernáez, Á., Frank, P., Marrugat, J., Ramos, R., Garre-Olmo, J., & Elosua, R. (2024). Trajectories of antidepressant use and 6-year change in body weight: A prospective population-based cohort study. Frontiers in Psychiatry, 15, 1464898.

10. Compton, M. T., Daumit, G. L., & Druss, B. G. (2006). Cigarette smoking and overweight/obesity among individuals with serious mental illnesses: A preventive perspective. Harvard Review of Psychiatry, 14(4), 212–222.

11. Salvi, V., Grua, I., Cerveri, G., Mencacci, C., & Barone-Adesi, F. (2017). The risk of new-onset diabetes in antidepressant users – A systematic review and meta-analysis. PLOS ONE, 12(7), e0182088.

12. Andersohn, F., Schade, R., Suissa, S., & Garbe, E. (2009). Long-Term Use of Antidepressants for Depressive Disorders and the Risk of Diabetes Mellitus. American Journal of Psychiatry, 166(5), 591–598.

13. Kivimäki, M., Hamer, M., Batty, G. D., Geddes, J. R., Tabak, A. G., Pentti, J., Virtanen, M., & Vahtera, J. (2010). Antidepressant Medication Use, Weight Gain, and Risk of Type 2 Diabetes. Diabetes Care, 33(12), 2611–2616.

14. Crichton, G. E., Elias, M. F., & Robbins, M. A. (2016). Association between depressive symptoms, use of antidepressant medication and the metabolic syndrome: The Maine-Syracuse Study. BMC Public Health, 16(1), 502.

15. Pan, A., Keum, N., Okereke, O. I., Sun, Q., Kivimaki, M., Rubin, R. R., & Hu, F. B. (2012). Bidirectional association between depression and metabolic syndrome: A systematic review and meta-analysis of epidemiological studies. Diabetes Care, 35(5), 1171–1180.

16. Kukucka, T., Ferencova, N., Visnovcova, Z., Ondrejka, I., Hrtanek, I., Kovacova, V., Macejova, A., Mlyncekova, Z., & Tonhajzerova, I. (2024). Mechanisms Involved in the Link between Depression, Antidepressant Treatment, and Associated Weight Change. International Journal of Molecular Sciences, 25(8), 4511.

17. Larabee, C. M., Neely, O. C., & Domingos, A. I. (2020). Obesity: A neuroimmunometabolic perspective. Nature Reviews. Endocrinology, 16(1), 30–43.

18. van Gestel, M. A., Kostrzewa, E., Adan, R. a. H., & Janhunen, S. K. (2014). Pharmacological manipulations in animal models of anorexia and binge eating in relation to humans. British Journal of Pharmacology, 171(20), 4767–4784.

19. Lee, S. H., Paz-Filho, G., Mastronardi, C., Licinio, J., & Wong, M.-L. (2016). Is increased antidepressant exposure a contributory factor to the obesity pandemic?. Translational Psychiatry, 6(3), e759–e759.

20. Nirenberg, M. J., & Waters, C. (2006). Compulsive eating and weight gain related to dopamine agonist use. Movement Disorders: Official Journal of the Movement Disorder Society, 21(4), 524–529.

21. Scheen, A. J. (2023). Metabolic disorders induced by psychotropic drugs. Annales D’endocrinologie, 84(3), 357–363.

22. Berilgen, M. S., Bulut, S., Gonen, M., Tekatas, A., Dag, E., & Mungen, B. (2005). Comparison of the effects of amitriptyline and flunarizine on weight gain and serum leptin, C peptide and insulin levels when used as migraine preventive treatment. Cephalalgia: An International Journal of Headache, 25(11), 1048–1053.

23. Scabia, G., Barone, I., Mainardi, M., Ceccarini, G., Scali, M., Buzzigoli, E., Dattilo, A., Vitti, P., Gastaldelli, A., Santini, F., Pizzorusso, T., Maffei, L., & Maffei, M. (2018). The antidepressant fluoxetine acts on energy balance and leptin sensitivity via BDNF. Scientific Reports, 8(1), 1781.

24. Cantú, T. G., & Korek, J. S. (1988). Monoamine Oxidase Inhibitors and Weight Gain. Drug Intelligence & Clinical Pharmacy, 22(10), 755–759.

25. Chiche, F., Le Guillou, M., Chétrite, G., Lasnier, F., Dugail, I., Carpéné, C., Moldes, M., & Fève, B. (2009). Antidepressant phenelzine alters differentiation of cultured human and mouse preadipocytes. Molecular Pharmacology, 75(5), 1052–1061.

26. Serretti, A., & Mandelli, L. (2010). Antidepressants and body weight: A comprehensive review and meta-analysis. The Journal of Clinical Psychiatry, 71(10), 1259–1272.

27. Gafoor, R., Booth, H. P., & Gulliford, M. C. (2018). Antidepressant utilisation and incidence of weight gain during 10 years’ follow-up: Population based cohort study. BMJ (Clinical Research Ed.), 361, k1951.

28. Roerig, J. L., Steffen, K. J., & Mitchell, J. E. (2011). Atypical antipsychotic-induced weight gain: Insights into mechanisms of action. CNS Drugs, 25(12), 1035–1059.

29. van Reedt Dortland, A. K. B., Giltay, E. J., van Veen, T., Zitman, F. G., & Penninx, B. W. J. H. (2010). Metabolic syndrome abnormalities are associated with severity of anxiety and depression and with tricyclic antidepressant use. Acta Psychiatrica Scandinavica, 122(1), 30–39.

30. Abosi, O., Lopes, S., Schmitz, S., & Fiedorowicz, J. G. (2018). Cardiometabolic Effects of Psychotropic Medications. Hormone Molecular Biology and Clinical Investigation, 36(1), /j/hmbci.2018.36.issue-1/hmbci-2017-0065/hmbci-2017-0065.xml.

31. Berken, G. H., Weinstein, D. O., & Stern, W. C. (1984). Weight gain. A side-effect of tricyclic antidepressants. Journal of Affective Disorders, 7(2), 133–138.

32. Ranjbar, S. (2013). The Association of Antidepressant Medication and Body Weight Gain..

33. Blumenthal, S. R., Castro, V. M., Clements, C. C., Rosenfield, H. R., Murphy, S. N., Fava, M., Weilburg, J. B., Erb, J. L., Churchill, S. E., Kohane, I. S., Smoller, J. W., & Perlis, R. H. (2014). An Electronic Health Records Study of Long-term Weight Gain Following Antidepressant Use. JAMA Psychiatry, 71(8), 889–896.

34. Cantú, T. G., & Korek, J. S. (1988). Monoamine oxidase inhibitors and weight gain. Drug Intelligence & Clinical Pharmacy, 22(10), 755–759.

35. van PRAAG, H., & Leijnse, B. (1963). The influence of some antidepressives of the hydrazine type on the glucose metabolism in depressed patients. Clinica Chimica Acta; International Journal of Clinical Chemistry, 8, 466–475.

36. Ricken, R., Ulrich, S., Schlattmann, P., & Adli, M. (2017). Tranylcypromine in mind (Part II): Review of clinical pharmacology and meta-analysis of controlled studies in depression. European Neuropsychopharmacology, 27(8), 714–731.

37. Evans, D. L., Davidson, J., & Raft, D. (1982). Early and late side effects of phenelzine. Journal of Clinical Psychopharmacology, 2(3), 208–210.

38. Wharton, S., Raiber, L., Serodio, K. J., Lee, J., & Christensen, R. A. (2018). Medications that cause weight gain and alternatives in Canada: A narrative review. Diabetes, Metabolic Syndrome and Obesity: Targets and Therapy, 11, 427–438.

39. Lonnqvist, J., Sihvo, S., Syvälahti, E., & Kiviruusu, O. (1994). Moclobemide and fluoxetine in atypical depression: A double-blind trial. Journal of Affective Disorders, 32(3), 169–177.

40. Arterburn, D., Sofer, T., Boudreau, D. M., Bogart, A., Westbrook, E. O., Theis, M. K., Simon, G., & Haneuse, S. (2016). Long-Term Weight Change after Initiating Second-Generation Antidepressants. Journal of Clinical Medicine, 5(4), 48.

41. Wang, S.-M., Han, C., Bahk, W.-M., Lee, S.-J., Patkar, A. A., Masand, P. S., & Pae, C.-U. (2018). Addressing the Side Effects of Contemporary Antidepressant Drugs: A Comprehensive Review. Chonnam Medical Journal, 54(2), 101–112.

42. Masand, P. S., & Gupta, S. (2002). Long-term side effects of newer-generation antidepressants: SSRIS, venlafaxine, nefazodone, bupropion, and mirtazapine. Annals of Clinical Psychiatry: Official Journal of the American Academy of Clinical Psychiatrists, 14(3), 175–182.

43. Gafoor, R., Booth, H. P., & Gulliford, M. C. (2018). Antidepressant utilisation and incidence of weight gain during 10 years’ follow-up: Population based cohort study. BMJ, k1951.

44. ContraveFDA. (n.d.). Retrieved January 27, 2025, from.

45. Yanovski, S. Z., & Yanovski, J. A. (2015). Naltrexone-Extended Release plus Bupropion-Extended Release for Treatment of Obesity. JAMA, 313(12), 1213–1214.

46. McElroy, S. L., Guerdjikova, A. I., Kim, D. D., Burns, C., Harris-Collazo, R., Landbloom, R., & Dunayevich, E. (2013). Naltrexone/Bupropion combination therapy in overweight or obese patients with major depressive disorder: Results of a pilot study. The Primary Care Companion for CNS Disorders, 15(3), PCC.12m01494.

47. Sansone, R. A., & Sansone, L. A. (2014 Mar-Apr). Serotonin Norepinephrine Reuptake Inhibitors: A Pharmacological Comparison. Innovations in Clinical Neuroscience, 11(3–4), 37.

48. Michelson, D., Amsterdam, J. D., Quitkin, F. M., Reimherr, F. W., Rosenbaum, J. F., Zajecka, J., Sundell, K. L., Kim, Y., & Beasley, C. M. (1999). Changes in weight during a 1-year trial of fluoxetine. The American Journal of Psychiatry, 156(8), 1170–1176.

49. Inoue, T., Nishimura, A., Sasai, K., & Kitagawa, T. (2018). Randomized, 8-week, double-blind, placebo-controlled trial of vortioxetine in Japanese adults with major depressive disorder, followed by a 52-week open-label extension trial. Psychiatry and Clinical Neurosciences, 72(2), 103–115.

50. Food, U. S., & Administration, D. (2023). TRINTELLIX® (vortioxetine) tablets, for oral use Prescribing Information.

51. Baldwin, D. S., Chrones, L., Florea, I., Nielsen, R., Nomikos, G. G., Palo, W., & Reines, E. (2016). The safety and tolerability of vortioxetine: Analysis of data from randomized placebo-controlled trials and open-label extension studies. Journal of Psychopharmacology (Oxford, England), 30(3), 242–252.

52. Mathews, M., Gommoll, C., Chen, D., Nunez, R., & Khan, A. (2015). Efficacy and safety of vilazodone 20 and 40mg in major depressive disorder: A randomized, double-blind, placebo-controlled trial. International Clinical Psychopharmacology, 30(2), 67–74.

53. Croft, H. A., Pomara, N., Gommoll, C., Chen, D., Nunez, R., & Mathews, M. (2014). Efficacy and safety of vilazodone in major depressive disorder: A randomized, double-blind, placebo-controlled trial. The Journal of Clinical Psychiatry, 75(11), e1291–1298.

54. Robinson, D. S., Kajdasz, D. K., Gallipoli, S., Whalen, H., Wamil, A., & Reed, C. R. (2011). A 1-year, open-label study assessing the safety and tolerability of vilazodone in patients with major depressive disorder. Journal of Clinical Psychopharmacology, 31(5), 643–646.

55. Carvalho, A. F., Sharma, M. S., Brunoni, A. R., Vieta, E., & Fava, G. A. (2016). The Safety, Tolerability and Risks Associated with the Use of Newer Generation Antidepressant Drugs: A Critical Review of the Literature. Psychotherapy and Psychosomatics, 85(5), 270–288.

56. Hasnain, M., & Vieweg, W. V. R. (2013). Weight considerations in psychotropic drug prescribing and switching. Postgraduate Medicine, 125(5), 117–129.

57. Cuomo, A., Ballerini, A., Bruni, A. C., Decina, P., Di Sciascio, G., Fiorentini, A., Scaglione, F., Vampini, C., & Fagiolini, A. (2019). Clinical guidance for the use of trazodone in major depressive disorder and concomitant conditions: Pharmacology and clinical practice. Rivista Di Psichiatria, 54(4), 137–149.

58. Tourian, K. A., Leurent, C., Graepel, J., & Ninan, P. T. (2010). Desvenlafaxine and Weight Change in Major Depressive Disorder. Primary Care Companion to The Journal of Clinical Psychiatry, 12(1), PCC.08m00746.

59. McIntyre, R. S., Fayyad, R. S., Guico-Pabia, C. J., & Boucher, M. (2015). A Post Hoc Analysis of the Effect of Weight on Efficacy in Depressed Patients Treated With Desvenlafaxine 50 mg/d and 100 mg/d. The Primary Care Companion for CNS Disorders, 17(3), 10.4088/PCC.14m01741.

60. Citrome, L. (2013). Levomilnacipran for major depressive disorder: A systematic review of the efficacy and safety profile for this newly approved antidepressant–what is the number needed to treat, number needed to harm and likelihood to be helped or harmed?. International Journal of Clinical Practice, 67(11), 1089–1104.

61. Mago, R., Forero, G., Greenberg, W. M., Gommoll, C., & Chen, C. (2013). Safety and tolerability of levomilnacipran ER in major depressive disorder: Results from an open-label, 48-week extension study. Clinical Drug Investigation, 33(10), 761–771.

62. Shi, Z., Atlantis, E., Taylor, A. W., Gill, T. K., Price, K., Appleton, S., Wong, M.-L., & Licinio, J. (2017). SSRI antidepressant use potentiates weight gain in the context of unhealthy lifestyles: Results from a 4-year Australian follow-up study. BMJ Open, 7(8), e016224.

63. Bet, P. M., Hugtenburg, J. G., Penninx, B. W. J. H., & Hoogendijk, W. J. G. (2013). Side effects of antidepressants during long-term use in a naturalistic setting. European Neuropsychopharmacology, 23(11), 1443–1451.

64. Harvey, B. H., & Bouwer, C. D. (2000). Neuropharmacology of paradoxic weight gain with selective serotonin reuptake inhibitors. Clinical Neuropharmacology, 23(2), 90–97.

65. Eder, J., Glocker, C., Barton, B., Sarisik, E., Popovic, D., Lämmermann, J., Knaf, A., Beqiri‐Zagler, A., Engl, K., Rihs, L., Pfeiffer, L., Schmitt, A., Falkai, P., Simon, M. S., & Musil, R. (2025). Who is at risk for weight gain after weight‐gain associated treatment with antipsychotics, antidepressants, and mood stabilizers: A machine learning approach. Acta Psychiatrica Scandinavica, 151(3), 231–244.

66. Simon, M. S., Barton, B., Zagler, A., Engl, K., Rihs, L., Glocker, C., & Musil, R. (2023). Lifestyle behaviors, metabolic disturbances, and weight gain in psychiatric inpatients treated with weight gain-associated medication. European Archives of Psychiatry and Clinical Neuroscience, 273(4), 839–851.

67. Vandenberghe, F., Gholam-Rezaee, M., Saigí-Morgui, N., Delacrétaz, A., Choong, E., Solida-Tozzi, A., Kolly, S., Thonney, J., Gallo, S. F., Hedjal, A., Ambresin, A.-E., von Gunten, A., Conus, P., & Eap, C. B. (2015). Importance of early weight changes to predict long-term weight gain during psychotropic drug treatment. The Journal of Clinical Psychiatry, 76(11), e1417–1423.

68. El Asmar, K., Fève, B., Colle, R., Trabado, S., Verstuyft, C., Gressier, F., Vievard, A., Haffen, E., Polosan, M., Ferreri, F., Falissard, B., Chanson, P., Becquemont, L., & Corruble, E. (2018). Early weight gain predicts later metabolic syndrome in depressed patients treated with antidepressants: Findings from the METADAP cohort. Journal of Psychiatric Research, 107, 120–127.

69. Agarwal, S. M., Stogios, N., Ahsan, Z. A., Lockwood, J. T., Duncan, M. J., Takeuchi, H., Cohn, T., Taylor, V. H., Remington, G., Faulkner, G. E. J., & Hahn, M. (2022). Pharmacological interventions for prevention of weight gain in people with schizophrenia. The Cochrane Database of Systematic Reviews, 10(10), CD013337.

70. Shokrgozar, S., Momeni, F., Zarabi, H., Abdollahi, E., Khalkhali, M., Najafi, K., Soleimani, R., Pazhooman, S., & Zare, R. (2024). Efficacy of metformin on the body mass index of patients under treatment with SSRI drugs referred to psychiatry clinics of Rasht. Heliyon, 10(15), e34320.

71. Menon, T., Lee, S., Gong, X. Y., Wong, S., Le, G. H., Kwan, A. T. H., Teopiz, K. M., Ho, R., Cao, B., Rhee, T. G., Jing Zheng, Y., Valentino, K., Lin, K., Vinberg, M., Lo, H. K. Y., & McIntyre, R. S. (2024). A systematic review on the efficacy of GLP-1 receptor agonists in mitigating psychotropic drug-related weight gain. CNS Spectrums, 1–7.

72. Gonzalez, C. L., Azim, S., & Miedlich, S. U. (2021). GLP-1 Analogs Are Superior in Mediating Weight Loss But Not Glycemic Control in Diabetic Patients on Antidepressant Medications: A Retrospective Cohort Study. The Primary Care Companion for CNS Disorders, 23(5), 20m02868.

73. Siskind, D., Baker, A., Arnautovska, U., Warren, N., Russell, A., DeMonte, V., Halstead, S., Iyer, R., Korman, N., McKeon, G., Medland, S., Parker, S., Stedman, T., & Trott, M. (2025). Efficacy and safety of semaglutide versus placebo for people with schizophrenia on clozapine with obesity (COaST): A phase 2, multi-centre, participant and investigator- blinded, randomised controlled trial in Australia. The Lancet Psychiatry, 12(7), 493–503.

74. Kushner, R. F., Fink-Jensen, A., Frenkel, O., McGowan, B., Goldman, B., Overvad, M., & Wadden, T. (2024). Efficacy and safety of semaglutide 2.4 mg according to antidepressant use at baseline: A post hoc subgroup analysis. Obesity (Silver Spring, Md.), 32(2), 273–280.

75. Prasad, F., De, R., Korann, V., Chintoh, A. F., Remington, G., Ebdrup, B. H., Siskind, D., Knop, F. K., Vilsbøll, T., Fink-Jensen, A., Hahn, M. K., & Agarwal, S. M. (2023). Semaglutide for the treatment of antipsychotic-associated weight gain in patients not responding to metformin – a case series. Therapeutic Advances in Psychopharmacology, 13, 20451253231165169.

76. McIntyre, R. S., Paron, E., Burrows, M., Blavignac, J., Gould, E., Camacho, F., & Barakat, M. (2021). Psychiatric Safety and Weight Loss Efficacy of Naltrexone/bupropion as Add-on to Antidepressant Therapy in Patients with Obesity or Overweight. Journal of Affective Disorders, 289, 167–176.

77. Minichino, A., Preston, T., Fanshawe, J. B., Fusar-Poli, P., McGuire, P., Burnet, P. W. J., & Lennox, B. R. (2024). Psycho-Pharmacomicrobiomics: A Systematic Review and Meta-Analysis. Biological Psychiatry, 95(7), 611–628.

78. Nikolova, V. L., Cleare, A. J., Young, A. H., & Stone, J. M. (2025). Exploring the mechanisms of action of probiotics in depression: Results from a randomized controlled pilot trial. Journal of Affective Disorders, 376, 241–250.

79. Mötteli, S., Vetter, S., Colla, M., & Hotzy, F. (2024). Are probiotics effective in reducing the metabolic side effects of psychiatric medication? A scoping review of evidence from clinical studies. Translational Psychiatry, 14(1), 26.

80. Olanrewaju, K. R. (2012, September 25). A Randomised Controlled Study on the Effects of Endurance Exercise Therapy on Antidepressant Drugs Induced Changes in Body Composition.

81. Cao, B., Xu, J., Li, R., Teopiz, K. M., McIntyre, R. S., & Chen, H. (2022). Interventions targeting comorbid depression and overweight/obesity: A systematic review. Journal of Affective Disorders, 314, 222–232.